Αγωγή

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

(Επαναληπτικές ερωτήσεις στα κεφ. 2 και 4)

1) Τι είναι κοινωνική ομάδα;

Κοινωνική ομάδα είναι ένα οργανωμένο σύνολο ατόμων, που επικοινωνούν, έχουν κοινούς σκοπούς και αποκτούν την αίσθηση του «εμείς», δηλαδή συνείδηση ότι αποτελούν ομάδα.

2) Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής ομάδας;

•Συγκεκριμένη οργάνωση και αυτό τις διακρίνει από τις τυχαίες συναθροίσεις (π.χ. άτομα που περιμένουν σε μια στάση).

•Συχνή επικοινωνία μεταξύ τους
•Κοινούς σκοπούς (επαγγελματικοί, οικονομικοί, πολιτικοί, κοινά ενδιαφέροντα κ.λ.π.)
•Αποκτούν την αίσθηση του «εμείς», δηλ. μια ταυτότητα, κοινή με τα άλλα μέλη της ομάδας, όπως π.χ. την ταυτότητα του εθελοντή, του μαθητή, του δημότη, του αθλητή, μέσα από τη συμμετοχή τους σε αυτές τις ομάδες.

3) Ποιες είναι οι διακρίσεις των κοινωνικών ομάδων με βάση κάποια κριτήρια;

Οι κοινωνικές ομάδες μπορούν να διακριθούν:

•με βάση το μέγεθός τους σε μικρές ή μεγάλες (χωριό- αθλητική ομάδα),

•με βάση την οργάνωσή τους σε ομάδες περισσότερο ή λιγότερο οργανωμένες (σχολείο-παρέα),

•με βάση τη διάρκειά τους σε ομάδες μεγάλης διάρκειας ή προσωρινές (οικογένεια-επιτροπή διαμαρτυρίας).

4) Ποια είναι τα είδη των κοινωνικών ομάδων;

Τα είδη των κοινωνικών ομάδων είναι: Πρωτογενείς και Δευτερογενείς – Κλειστές και Ανοιχτές.

Ø Πρωτογενείς: είναι οι ομάδες στις οποίες εντάσσονται όλα τα άτομα όπως η οικογένεια και οι παρέες των συνομηλίκων. Αυτές οι ομάδες έχουν επίδραση στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου, εφόσον σε αυτές ζει και συμμετέχει ολοκληρωτικά.

Ø Δευτερογενείς: είναι οι ομάδες στις οποίες το άτομο εντάσσεται στη διάρκεια της ζωής του, συνήθως με δική του επιλογή, για την ικανοποίηση συγκεκριμένου σκοπού ή συμφέροντος. Αυτές είναι οι επαγγελματικές, οι πολιτικές ομάδες ή οι ομάδες ενδιαφερόντων. Επιδρούν σε ορισμένες μόνο πλευρές της ζωής του ατόμου.

Ø Ανοικτές: είναι οι ομάδες στις οποίες μπορεί να συμμετέχει ελεύθερα όποιος συμφωνεί με τους σκοπούς και τις επιδιώξεις τους. π.χ. διάφορα επαγγελματικά σωματεία.

Ø Κλειστές: είναι οι ομάδες που θέτουν αυστηρές προϋποθέσεις για την ένταξη σε αυτές, όπως π.χ. οι αδελφότητες, κλειστές λέσχες ή συμμορίες. Έχουν έντονη τη διάκριση ανάμεσα στα μέλη της ομάδας «εμείς» και στους εκτός της ομάδας οι «άλλοι».

5) Τι ονομάζουμε πολυπολιτισμικές κοινωνίες;

Πολυπολιτισμικές είναι οι κοινωνίες στις οποίες συμβιώνουν πολλές διαφορετικές εθνικές,γλωσσικές, θρησκευτικές, πολιτιστικές ομάδες, με διαφορετικές αξίες, απόψεις και ιδεολογίες.

6) Τι είναι προκαταλήψεις, γιατί δημιουργούνται, ποιες είναι οι πιο συνηθισμένες

μορφές προκαταλήψεων και ποια τα αποτελέσματα αυτών των προκαταλήψεων;

Προκαταλήψεις είναι το αποτέλεσμα των αρνητικών στάσεων απέναντι σε άτομα διαφορετικών ομάδων, δηλαδή αρνητικών συνήθως αντιλήψεων και εικόνων για άτομα άλλων ομάδων που δε βασίζονται στην πραγματικότητα.

Οι πιο συνηθισμένες μορφές προκαταλήψεων είναι αυτές που αφορούν το φύλο, τη φυλή, την ηλικία, τη θρησκεία, τη χώρα προέλευσης, το κοινωνικό στρώμα ή την υγεία των ατόμων.

Οι προκαταλήψεις οδηγούν σε αρνητικές διακρίσεις, άνιση δηλαδή μεταχείριση ευάλωτων κοινωνικών ομάδων π.χ. γυναίκες, αλλοδαποί, τσιγγάνοι, άτομα με αναπηρίες. Ο αποκλεισμός αυτών των κοινωνικών ομάδων (ρατσισμός) καταπατά το θεμελιώδες δικαίωμα κάθε ανθρώπου να ζει χωρίς διακρίσεις λόγω εθνικής ή θρησκευτικής ταυτότητας, φύλου ή αναπηρίας.

7) Γιατί οι άνθρωποι εντάσσονται σε ομάδες;

•Πρωταρχικός λόγος είναι η ανάγκη του να ανήκει σε ένα σύνολο και να νιώθει την αίσθηση του «εμείς». Οι άνθρωποι είναι κοινωνικά όντα που χρειάζονται επικοινωνία και συνεργασία για να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν.

•Άλλος λόγος ένταξης είναι τα κοινά ενδιαφέροντα ή τα κοινά οικονομικά ή επαγγελματικά

ενδιαφέροντα. Αυτά οδηγούν σε ένταξη σε αθλητικούς ή πολιτιστικούς συλλόγους, σε πολιτικά κόμματα και νεολαίες, σε ομάδες πίεσης (Σωματεία, Οργανώσεις, Σύλλογοι), σε κινήματα όπως το οικολογικό, των ατόμων με αναπηρίες, σε εθελοντικές ομάδες και Μη Κυβερνητικές οργανώσεις.

•Η τάση για μίμηση και η ανάγκη απόκτησης ταυτότητας που να διακρίνει τα άτομα. Π.χ. ομάδες μουσικών ενδιαφερόντων ροκ, χέβυ μέταλ, νιού γουέιβ κ.λ.π.

Η ανάγκη κάποιων να αναδειχτούν ηγέτες.

8) Πότε μια ομάδα διατηρεί τη συνοχή της;

Μια ομάδα διατηρεί τη συνοχή της όσο εξυπηρετείται ο κοινός σκοπός και επιτυγχάνονται οι κοινοί στόχοι. Έτσι ενισχύονται οι δεσμοί των μελών της κοινωνικής ομάδας. Τα μέλη επικοινωνούν συχνά μεταξύ τους, υπακούν σε κοινούς κανόνες, έχουν κοινές αξίες και εμπειρίες, χρησιμοποιούν μια κοινή «γλώσσα» όπως π.χ. μια παρέα συμμαθητών ή με τους συναδέλφους σε ένα χώρο εργασίας.

9) Για ποιους λόγους διαλύεται μια κοινωνική ομάδα; Δώστε παράδειγμα.

Αν ο κοινός στόχος πάψει να υπάρχει, είτε γιατί έχει επιτευχθεί είτε γιατί άλλαξαν τα ενδιαφέροντα των ατόμων, είτε γιατί υπήρξαν διαφωνίες ή αποτυχίες, η κοινωνική ομάδα μπορεί να διαλυθεί όπως η Φιλική Εταιρεία στο παρελθόν ή οι ομάδες αγροτών που επεξεργάζονταν αγροτικά προϊόντα και διαλύθηκαν με την εκβιομηχάνιση της χώρας. Όταν διαμορφώνονται νέες ανάγκες και κοινωνικές συνθήκες, κάποιες κοινωνικές ομάδες καταργούνται και δημιουργούνται νέες, οι οποίες δίνουν νέες ταυτότητες στα άτομα. (με την πτώση της δημοκρατίας έπαψαν να υπάρχουν οι ομάδες φοιτητών που εναντιώθηκαν στο καθεστώς και δημιουργήθηκαν νέες ομάδες με άλλους στόχους όπως οι φοιτητικοί σύλλογοι).

10) Γιατί δημιουργήθηκαν οι κοινωνικοί θεσμοί;

Για να λειτουργήσει και να διατηρηθεί κάθε κοινωνία από την πρωτόγονη μορφή της μέχρι τη σύγχρονη, πρέπει να ικανοποιεί τις βασικές της ανάγκες (αναπαραγωγή νέων μελών, μετάδοση γνώσης, επίλυση συγκρούσεων κ.λ.π.). για να ικανοποιηθούν αυτές οι ανάγκες δημιουργήθηκαν οι κοινωνικοί θεσμοί.

11) Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι κοινωνικοί θεσμοί;

Οι οικογενειακοί θεσμοί (συγγένεια, γάμος, οικογένεια) για να εξασφαλίσουν την αναπαραγωγή και τη φροντίδα των νέων μελών. Οι εκπαιδευτικοί θεσμοί (σχολεία, Πανεπιστήμια) για να εξασφαλίσουν τη μετάδοση και την παραγωγή γνώσεων και αξιών. Οι οικονομικοί θεσμοί (επιχειρήσεις, υπηρεσίες) για την παραγωγή αναγκαίων αγαθών. Οι πολιτικοί θεσμοί (συμβούλιο γερόντων, βασιλεία, κοινοβούλιο) για την εξισορρόπηση των συγκρούσεων μεταξύ των ομάδων. Οι θρησκευτικοί θεσμοί (τόποι λατρείας, ιερατεία) για τις σχέσεις με το θείο.

12) Τι είναι κοινωνικοί θεσμοί και ποια τα βασικά χαρακτηριστικά τους;

Οι οργανωμένες και σταθερές σχέσεις και δραστηριότητες που έχουν σκοπό να ικανοποιήσουν σημαντικές κοινωνικές ανάγκες αποτελούν τους θεσμούς. Βασικά χαρακτηριστικά των θεσμών είναι:

•Έχουν σημαντικούς κοινωνικούς σκοπούς, όπως π.χ. μόρφωση, παραγωγή αγαθών,ασφάλεια κ.λ.π.

•Παραμένουν σχετικά σταθεροί π.χ. ο θεσμός της οικογένειας, του σχολείου που παρά τις μεταβολές τους διατηρούν σχετικά σταθερές τις βασικές σχέσεις μεταξύ των ατόμων και των ρόλων τους (γονείς-παιδιά, δάσκαλοι-μαθητές).

13) Γιατί είναι αναγκαίοι οι θεσμοί;

Οι θεσμοί είναι αναγκαίοι γιατί μ’ αυτούς η κοινωνία οργανώνεται και εξασφαλίζει τη διάρκειά της μέσα στο χρόνο, αν και τα μέλη της, όπως και τα κύτταρα του οργανισμού, διαρκώς ανανεώνονται. Ακόμα, τα άτομα μαθαίνουν τις αξίες, τους κανόνες και τους ρόλους τους και με αυτόν τον τρόπο εξακολουθεί να υπάρχει κοινωνική ζωή.

14) Τι είναι θεσμοθέτηση και τι θεσμοποίηση; Τι είναι τυπικός και τι άτυπος θεσμός;

Όταν ένας θεσμός δημιουργείται με νόμο, τότε ο θεσμός είναι τυπικός και η διαδικασία δημιουργίας του ονομάζεται θεσμοθέτηση. Όταν αντίθετα εφαρμόζεται με πρωτοβουλία ορισμένων ατόμων και αποτελεί συνήθεια, τότε ο θεσμός είναι άτυπος και η διαδικασία δημιουργίας του ονομάζεται θεσμοποίηση.

15) Ποιες είναι οι κύριες λειτουργίες των θεσμών;

Οι λειτουργίες των θεσμών είναι: Κύριες και Δευτερεύουσες: Το σχολείο π.χ. έχει ως κύρια λειτουργία τη μετάδοση των γνώσεων και ως δευτερεύουσες την κοινωνικοποίηση των νέων ή τον επαγγελματικό τους προσανατολισμό. Φανερές (έκδηλες) ή κρυφές (λανθάνουσες): τα Μ.Μ.Ε. έχουν ως φανερές λειτουργίες την ενημέρωση, μόρφωση και ψυχαγωγία, αλλά ταυτόχρονα έχουν ως αποτέλεσμα την καλλιέργεια προτύπων συμπεριφοράς όπως π.χ. τα καταναλωτικά πρότυπα ή τα πρότυπα βίας (λανθάνουσα λειτουργία).

16) Πότε οι κοινωνικοί θεσμοί αλλάζουν ή καταργούνται;

Οι θεσμοί αλλάζουν, όταν δεν εξυπηρετούν ικανοποιητικά τους σκοπούς τους, όπως π.χ. αλλάζει συχνά ο θεσμός των Πανελλαδικών εξετάσεων, ώστε να εξυπηρετεί καλύτερα το σκοπό του, δηλ. την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση μαθητών με τις απαραίτητες για τις σπουδές τους ικανότητες και γνώσεις.

Ακόμα, οι θεσμοί καταργούνται, όταν έρχονται σε αντίθεση με τις ανάγκες και τις αξίες της κοινωνίας, όπως ο θεσμός της προίκας ή της σχολικής ποδιάς που καταργήθηκαν εφόσον έρχονταν σε αντίθεση με την αξία της ισότητα και ελευθερίας ανάπτυξης της προσωπικότητας αντίστοιχα.

17) Ποιες είναι οι βασικές λειτουργίες της οικογένειας;

Η οικογένεια είναι ένας θεσμός που συναντάται σε όλες τις κοινωνίες. Οι βασικές του λειτουργίες είναι η δημιουργία, η ανατροφή και η προετοιμασία της νέας γενιάς για την κοινωνική της ζωή.

18) Ποια ήταν η μορφή της παραδοσιακής οικογένειας;

Στις παραδοσιακές οικογένειες συναντάμε τη μορφή της εκτεταμένης οικογένειας, που συνήθως είναι πατριαρχική, δηλαδή ο αρχηγός της είναι ο μεγαλύτερος σε ηλικία άνδρας. Η εκτεταμένη οικογένεια περιλαμβάνει πολλές μικρότερες οικογένειες, συνήθως αδελφών οι οποίοι συγκατοικούν με τους γονείς. Στις οικογένειες αυτές εργάζονται όλα τα μέλη στην οικογενειακή επιχείρηση (αγροτική, κτηνοτροφική ή οικοτεχνία). Οι δεσμοί των μελών είναι ισχυροί, εφόσον η οικογένεια έχει πολλές λειτουργίες: παράγει, εκπαιδεύει επαγγελματικά τα νέα μέλη, φροντίζει τα ασθενή, ανάπηρα και ηλικιωμένα μέλη της.

19) Ποιες μορφές σύγχρονης οικογένειας συναντάμε;

Στις σύγχρονες κοινωνίες και στα αστικά κέντρα η κύρια μορφή της οικογένειας είναι η πυρηνική οικογένεια. Η πυρηνική οικογένεια αποτελείται από τους συζύγους και τα παιδιά και κύριες λειτουργίες της είναι η ανατροφή και κοινωνικοποίηση των νέων σε συνθήκες ασφάλειας, φροντίδας και αγάπης, αλλά και η συναισθηματική στήριξη των συζύγων. Συχνή μορφή πυρηνικής οικογένειας στις σύγχρονες κοινωνίες είναι η μονογονεϊκή οικογένεια, στην οποία τα παιδιά ζουν με τον ένα γονέα, εξαιτίας χηρείας, διαζυγίου ή μερικές φορές προσωπικής επιλογής.