ΚΕΦ. 2

ΙΣΤΟΡΙΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΚΕΦ. 2: ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1.Ποιοι λαοί απειλούσαν το Βυζάντιο από τα βόρεια σύνορα του και ποια τα χαρακτηριστικά τους;

 Οι Σλάβοι   

Ø       Νομάδες με ιδιότυπη πολιτική οργάνωση.

Ø       Τον 6ο αι. εγκαταστάθηκαν βόρεια του Δούναβη.

Ø       Άρχισαν επιδρομές κατά του Βυζαντίου.

Ø       Στις αρχές του 7ου αι. εντάχθηκαν στο κράτος των Αβάρων.

 Οι Άβαροι     

Ø       Λαός ουννικής καταγωγής.

Ø       Στα τέλη του 6ου αι. ίδρυσαν μια ισχυρή αυτοκρατορία στην κεντρική Ευρώπη και έκαναν επιδρομές στο Βυζάντιο.

Μαζί με τους Σλάβους πολιόρκησαν πολλές φορές, χωρίς επιτυχία, τη Θεσσαλονίκη.

2. Ποιες μεθόδους εισβολής στη βυζαντινή επικράτεια ακολούθησαν οι Σλάβοι και με ποιο τρόπο αντιμετωπίστηκαν από την κεντρική βυζαντινή εξουσία;

Τον 7ο αι. εγκαταστάθηκαν σε εδάφη της σημερινής ηπειρωτικής Ελλάδας και ίδρυσαν σκλαβηνίες (= πολιτικά αυτόνομες νησίδες σλαβικού πληθυσμού ανάμεσα στους Έλληνες).

Ø       Έκαναν λεηλασίες και επιθέσεις, δημιουργώντας προβλήματα στην επικοινωνία της πρωτεύουσας Κωνσταντινούπολης με τις βαλκανικές και ελληνικές επαρχίες (π.χ., Θεσσαλονίκη).

Ø       Σταδιακά απέκτησαν οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις με τους Έλληνες, με

αποτέλεσμα να επηρεαστούν από τον ελληνικό πολιτισμό.

Εξελληνισμός Σλάβων

Έγινε τον 9ο-10ο αι. από τη βυζαντινή κυβέρνηση σε τρία στάδια:

1.     Πρώτα υποτάχθηκαν στρατιωτικά στο Βυζάντιο.

2.     Μετά εκχριστιανίστηκαν.

3.     Τελικά αφομοιώθηκαν κοινωνικά και εθνολογικά.

3. Με ποιο τρόπο οι Βούλγαροι ενέταξαν τους Σλάβους στο νέο βουλγαρικό κράτος;

       Ø       Οι Βούλγαροι ήθελαν να υποτάξουν τους Σλάβους που βρήκαν στην περιοχή τους.

Ø       Από τις συγκρούσεις αυτές γεννήθηκε η νέα φυσιογνωμία του κράτους των Βουλγάρων (εθνογένεση Βουλγάρων): Οι Βούλγαροι έδωσαν το όνομα και την κρατική οργάνωση. Οι Σλάβοι έδωσαν τη γλώσσα και αποτελούσαν τη λαϊκή βάση.

4.Ποια ήταν τα στοιχεία που χαρακτήριζαν τις σχέσεις των Βουλγάρων με το Βυζάντιο;

Ø       Πόλεμοι: Υπήρξαν μεγάλες περίοδοι πολέμων Βουλγάρων-Βυζαντινών.

Ø       Εμπορικές συναλλαγές: Γίνονταν στα διαλείμματα των πολέμων και οι κανόνες τους ρυθμίζονταν στις συνθήκες.

Ø       Γλώσσα: Η ελληνική είχε καθιερωθεί ως επίσημη γλώσσα από τους ηγεμόνες των Βουλγάρων (χάνους).

Ø       Εκχριστιανισμός: Το 864 μ.Χ. οι Βούλγαροι δέχτηκαν το χριστιανισμό και επηρεάστηκαν από το βυζαντινό πολιτισμό.

5. Ποια είναι η διαφορά στην αντιμετώπιση των Σλάβων και των Βουλγάρων από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία;

 Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία αντιμετώπιζε τους Σλάβους που είχαν εγκατασταθεί σε σκλαβηνίες μέσα στα βυζαντινά εδάφη ως αφομοιώσιμους πληθυσμούς, και γι' αυτό έκανε πολλές προσπάθειες προκειμένου να τους εντάξει στη βυζαντινή νοοτροπία και στο βυζαντινό τρόπο ζωής. Η προσπάθεια αυτή έφτασε μέχρι και στον εξελληνισμό των Σλάβων, που έγινε τον 9ο αιώνα και ακολούθησε τρεις φάσεις: -οι Σλάβοι, αφού υποτάχθηκαν στρατιωτικά στους Βυζαντινούς, στη συνέχεια εκχριστιανίστηκαν και τελικά αφομοιώθηκαν κοινωνικά και εθνολογικά.

Αντίθετα, οι Βούλγαροι θεωρούνταν από τους Βυζαντινούς ένας ξένος και συχνά εχθρικός λαός, που κατοικούσε στα βόρεια σύνορα του Βυζαντινού κράτους. Οι Βούλγαροι, με διάφορους ηγεμόνες, προσπάθησαν να επικρατήσουν των Βυζαντινών και να καταλάβουν -μάταια- την Κωνσταντινούπολη. Σε περιόδους ειρήνης έκαναν εμπορικές συναλλαγές με το Βυζάντιο σύμφωνα με συνθήκες. Εκχριστιανίστηκαν το 864 από τους Βυζαντινούς και επηρεάστηκαν από το βυζαντινό πολιτισμό.

6. Ποιες ήταν οι εντολές του Κορανίου στους μουσουλμάνους για τη διάδοση της πίστης τους;

Ø       Απαιτούσε από τους πιστούς (μουσλίμ) να διαδώσουν το Ισλάμ με ιερό πόλεμο (τζιχάντ) κατά των απίστων.

Ø       Απαγόρευε στους μουσλίμ να καταναγκάσουν σε αλλαγή θρησκείας τους χριστιανούς και τους Ιουδαίους.

Ø       Οι πιστοί που πέθαιναν στον ιερό πόλεμο ονομάζονταν μάρτυρες της πίστης και εξασφάλιζαν τον Παράδεισο.

7. Με ποιους τρόπους επεκτάθηκαν οι Άραβες προς το Βυζάντιο;

Ο χαλίφης (τοποτηρητής και διάδοχος του Προφήτη) ηγήθηκε της εξόρμησης των Αράβων από τη χερσόνησο τους.

Ø       Ο βυζαντινός στρατός νικήθηκε στο Γιαρμούκ (636).

Ø       Κατακτήθηκαν οι γειτονικές ρωμαϊκές και περσικές επαρχίες (Συρία, Παλαιστίνη, Αίγυπτος, Μεσοποταμία, Περσία).

Ø       Τα ανατολικά σύνορα του Βυζαντίου, που είχαν επεκταθεί από τον Ηράκλειο, περιορίστηκαν στη Μικρά Ασία, μέχρι την οροσειρά του Ταύρου.

8. Ποιοι ήταν οι παράγοντες που συνέβαλαν στην αραβική επέκταση;

          1.     Η εξάντληση Βυζαντινών και Περσών από τους μακρόχρονους πολέμους στα χρόνια του Ηρακλείου.

2.     Η αντίθεση μεταξύ κεντρικής εξουσίας και ανατολικών βυζαντινών επαρχιών, που ήταν προσκολλημένες στο μονοφυσιτισμό και που εύκολα κατακτήθηκαν από τους Άραβες τον 7ο αι. και εντάχθηκαν στο Χαλιφάτο (=αραβικό κράτος).

9. Ποιες ήταν οι συνέπειες της αραβικής επέκτασης;

          1.     Διάσπαση του μεσογειακού κόσμου, που είχε ενοποιηθεί από τους Ρωμαίους.

2.     Εδαφική συρρίκνωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και απώλεια αστικών κέντρων.

3.     Μείωση της αγροτικής παραγωγής εξαιτίας της ερήμωσης πολλών περιοχών.

4.     Αρνητική επιρροή στο εσωτερικό και εξωτερικό εμπόριο του Βυζαντίου.

10.Ποιες ήταν οι καινοτομίες που εισήγαγαν οι Άραβες στις εμπορικές συναλλαγές;

Οι έμποροι του Ισλάμ:

Ø       Συγκρότησαν εμπορικές εταιρείες.

Ø       Επινόησαν την εμπορική επιταγή (τσεκ).

Ø       Ανέπτυξαν το πιστωτικό σύστημα (αργυραμοιβοί-τράπεζες).

• 11.Ποια στοιχεία αποδεικνύουν την πολιτιστική και πνευματική ανάπτυξη των Αράβων;

• Ιδρύθηκαν βιβλιοθήκες και πανεπιστήμια στην Κόρδοβα και στη Βαγδάτη.

• Η αραβική λογοτεχνία ήταν δημοφιλής ακόμα και στους χριστιανούς.

•  Υπήρχαν βιβλιοπωλεία στις μεγάλες πόλεις.

•  Πολλοί χαλίφες ήταν μανιώδεις συλλέκτες χειρογράφων.

•  Οι Άραβες μετέφρασαν έργα Ινδών, Περσών και Ελλήνων. Τα έργα του Αριστοτέλη και των Νεοπλατωνικών επηρέασαν την αραβική σκέψη και επιστήμη.

1.  Να δοθεί η ερμηνεία των παρακάτω όρων:

Σκλαβηνίες, εθνογένεση Βουλγάρων, Εγίρα, τζιχάντ, χαλίφης, Κοράνι, μουσλίμ, Χαλιφάτο, ανεικονική τεχνοτροπία.

v       -Σκλαβηνίες: Πολιτικά αυτόνομες νησίδες σλαβικού πληθυσμού ανάμεσα στους Έλληνες, που ιδρύθηκαν κατά τον 7ο αιώνα σε εδάφη της ηπειρωτικής Ελλάδας.

•   -Εθνογένεση Βουλγάρων: Η νέα φυσιογνωμία του κράτους των Βουλγάρων μετά από συνέχεις συγκρούσεις με τους Σλάβους της περιοχής. Κατά την εθνογένεση οι Βούλγαροι έδωσαν στο νέο έθνος το όνομα και την κρατική οργάνωση, ενώ οι Σλάβοι έδωσαν τη γλώσσα, τον πολιτισμό και την ευρύτερη λαϊκή βάση.

•  -Εγίρα: Το έτος αποδημίας του Μωάμεθ από τη Μέκκα στην πατρίδα του Μεδίνα, όπου δημιούργησε πυρήνα πιστών, και η έναρξη του χρονολογικού συστήμα­τος των Αράβων και μουσουλμάνων.

•  -Τζιχάντ: Ο ιερός πόλεμος των μουσουλμάνων κατά των απίστων για τη διάδοση της πίστης τους.

•  -Χαλίφης: Η ονομασία των ηγετών των Αράβων, που θεωρούνταν διάδοχοι του Μωάμεθ και τοποτηρητές των εντολών του. Ηγήθηκαν της επέκτασης των Αρά­βων.

•   -Κοράνι: Σήμαινε «λόγος Θεού» και ήταν το ιερό βιβλίο της θρησκείας των μου­σουλμάνων.

•  -Μουσλίμ: Η ονομασία των πιστών στο Μωάμεθ και στη διδασκαλία του σύμφω­να με το Κοράνι. Σήμερα ονομάζονται μουσουλμάνοι.

•   -Χαλιφάτο: Το κράτος των Αράβων, όπου ηγεμόνας είναι ο χαλίφης, τοποτηρη­τής του Μωάμεθ επί γης.

•    -Ανεικονική τεχνοτροπία: Σύμφωνα με το Κοράνι, η απεικόνιση του θείου θεω­ρείται προσβολή. Γι' αυτόν το λόγο η διακόσμηση των ιερών τεμενών τους περιορίστηκε σε φυτικά και ζωικά σχέδια.

2.   v       622: Είναι το έτος της Εγίρας, της αποδημίας του Μωάμεθ από τη Μέκκα στη Μεδίνα, όπου απέκτησε πυρήνα πιστών. Είναι η έναρξη του χρονολογικού συστήματος των Αράβων και γενικότερα των μωαμεθανών.

v       636: Ο βυζαντινός στρατός νικήθηκε στο Γιαρμούκ από τους Αραβες.

v       680: Οι Βούλγαροι νίκησαν τα βυζαντινά στρατεύματα και κατέλαβαν την περιοχή

v       μεταξύ Δούναβη και Αίμου.

v       732: Αναχαίτιση της επέκτασης των Αράβων προς τη δυτική Ευρώπη από το Φράγκο αυλάρχη Κάρολο Μαρτέλο στο Πουατιέ της Γαλλίας.

v       864: Εκχριστιανισμός των Βουλγάρων από τους Βυζαντινούς.