Δομή - ενότητες

Δομή - ενότητες

Α' ενότητα (Με τα μαγικά πάντα μάτια ... είπε ο δάσκαλος κι έδειξε τη 3ίτσα): πρώτη μέρα στο σχολείο.

Β' ενότητα (Από το Δημοτικό Σχολειό απομένει ...ας φέρει βούτυρο!»): η Νέα Παιδαγωγική.

Ερμηνεία - ανάλυση

Α' ενότητα    Ο συγγραφέας περιγράφει τα βιώματα του απ' τις αυταρχικές παιδαγωγικές μεθόδους που εφαρμόζονταν παλιότερα, αλλά τώρα αποτελούν παρελθόν. Τα αισθήματα του μικρού Ν. Καζαντζάκη είναι ανάμεικτα τη μέρα - πρόκειται να πάει για πρώτη φορά στο σχολείο· νιώθει περηφάνια που πάει σχολείο και ανυπομονεί να το γνωρίσει, αλλά τον βασανίζει και ο φόβος για το τι θ' αντιμετωπίσει. Αντλεί δύναμη και θάρρος απ' την παρουσία του πατέρα του, που για πρώτη φορά του χαρίζει ένα χάδι. Στο παιδί αυτό  φάνηκε περίεργο κι έτσι το χάδι δεν κράτησε πολύ. Η παραδοσιακή αντίληψη ήθελε τον πατέρα αυστηρό και όχι εκδηλωτικό απέναντι στα παιδιά του. Η αυταρχική αγωγή κυριαρχούσε στο σπίτι και, φυσικά, στο σχολείο. Αυτή η αντίληψη ταύτιζε την παιδαγωγική με την άκρα αυστηρότητα και τη βία, όπως φαίνεται στη θέση του πατέρα, που αναγνωρίζει την απόλυτη δικαιοδοσία του δασκάλου απέναντι στο παιδί και τον παροτρύνει μάλιστα να μη το λυπάται και να το ξυλοφορτώνει.

Εκφραστής αυτής της αντίληψης είναι και ο δάσκαλος· κρατά στο χέρι το όργανο διαπαιδαγώγησης, μια μακριά βίτσα, φαίνεται άγριος, έχει μεγάλα δόντια και ο μικρός έχει την εντύπωση ότι ο δάσκαλος είναι ο ίδιος ο διάβολος.

Β' ενότητα

Το αποκορύφωμα του αυταρχισμού και της βίας δοκίμασε ο νεαρός Καζαντζάκης απ' τον δάσκαλο της τετάρτης τάξης. Ο δάσκαλος αυτός πρέσβευε την αντίληψη της «Νέας Παιδαγωγικής». Ο συγγραφέας περιγράφει αυτή τη μέθοδο, χωρίς να την ειρωνεύεται φαίνεται να την επιδοκιμάζει, αφού αυτή η μέθοδος συμπλήρωνε τη θεωρητική διδασκαλία με την εμπειρική και δημιουργική έκφραση της (Έπρεπε, λέει, ό,τι μαθαίναμε να το βλέπαμε και να το αγγίζαμε ή να το ζωγραφίζαμε σ' ένα χαρτί γεμάτο κουκκίδες). Αυτή όμως η μοντέρνα αντίληψη περιοριζόταν στο διδακτικό μέρος, ενώ στο παιδαγωγικό μέρος ο δάσκαλος πρέσβευε και εφάρμοζε βάρβαρες και απάνθρωπες μεθόδους. Τα παιδιά δεν καταλάβαιναν τη «Νέα Παιδαγωγική» και πίστευαν πως ήταν κάποια νεαρή δασκάλα. Όταν μάλιστα ο νεαρός Καζαντζάκης με παιδική αθωότητα ρώτησε γιατί η Νέα Παιδαγωγική δεν έρχεται σχολείο, δοκίμασε τη βάναυση τιμωρία του δασκάλου.