Το έργο

     Στο σχολικό βιβλίο ανθολογούνται οι έξι πρώτες στροφές από την ωδή Εις Πάργαν, που την έγραψε ο ποιητής με αφορμή την παράδοση της Πάργας, και περιέχεται στη συλλογή Λύρα (1824).

     Όπως είναι γνωστό από την Ιστορία, οι Παργινοί είχαν προβάλει σθεναρή αντίσταση στον Αλήπασα και δε νικήθηκαν από τα στρατεύματα του. Η Πάργα, παραλιακή πόλη της Ηπείρου, διοικούνταν από τους Βενετσιάνους από το 15ο αιώνα, παραχωρήθηκε στη Γαλλία το 1797 και ύστερα από την ήττα του Ναπο­λέοντα οι νικήτριες δυνάμεις την παραχώρησαν στους Αγγλους (1814). Τελικά όμως η Πάργα περιήλθε στα χέρια του Αλήπασα με ανέντιμο τρόπο: την πού­λησαν σ' αυτόν οι Αγγλοι με αντίτιμο ένα σοβαρό χρηματικό ποσό και την παρέδωσαν το 1819. Οι Παργινοί, γύρω στις 5.000, για να αποφύγουν την ατιμωτική υποδούλωση, ανέσκαψαν τους τάφους, έκαψαν τα οστά των προγόνων τους και κατέφυγαν στην Κέρκυρα παίρνοντας μαζί τους την τέφρα των οστών καθώς και τις εικόνες και άλλα ιερά αντικείμενα των ναών τους.

• Ωδή (< άδω = ψάλλω) ονομάζεται το λυρικό ποίημα που ανήκει στο είδος της μελικής και κυρίως της χορικής ποίησης των αρχαίων Ελλήνων και έχει σταθερό στροφικό σχήμα: αποτελείται από τη στροφή, την αντιστροφή και την επωδό.

Η έκταση της είναι μεγάλη σε σχέση με την έκταση ποιημάτων άλλων ειδών γενικά της λυρικής ποίησης.

Στη σύγχρονη ποίηση ωδές ονομάζονται τα ποιήματα τα οποία 

-έχουν περιεχόμενο επικολυρικό και ιδεαλιστικό, καθώς αναφέρονται θεματικά σε σοβαρές και υψηλές έννοιες και αξίες (ελευθερία, πατρίδα, θρησκεία, αντρεία, αρετή, καθήκον, δόξα, θάνατος κ.ά.)

-είναι μεγάλα σε έκταση

-έχουν ύφος επίσημο, σοβαρό και μεγαλόπρεπο, που φτάνει πολλές φορές στο στομφώδες'

-χρησιμοποιούν επιβλητικές εικόνες και γενικώς εκφραστικά μέσα πλούσια και εντυπωσιακά·

-έχουν στιχουργική μορφή ειδική και σταθερή (οι ωδές π.χ. του Κάλβου αποτελούνται από πεντάστιχες στροφές, που η καθεμιά τους έχει τέσσερις εφτασύλλαβους στίχους και έναν πεντασύλλαβο).

Ο Κάλβος χρησιμοποιεί για τα ποιήματα του τον όρο Ωδαί, επειδή ακριβώς αυτά έχουν όλα τα παραπάνω γνωρίσματα, ιδιαίτερα ως προς το περιεχόμενο· επιπλέον, για να δώσει στο έργο του ακόμα πιο αρχαιοπρεπή και πατριωτικό
τόνο, αφού ο όρος παραπέμπει στην ποίηση των αρχαίων Ελλήνων, της οποίας η ωδή ήταν ένα από τα διαλεχτά είδη. Εξάλλου, και οι τίτλοι των δύο ποιητικών συλλογών του {Λύρα, Λυρικά) έχουν σημείο αναφοράς τη λύρα, το κυριότερο από τα μουσικά όργανα που συνόδευαν τα άσματα της ποίησης αυτής.

 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ

 Χαρακτηρισμός του περιεχομένου

    Θέμα του ποιήματος είναι το υψηλό φρόνημα των κατοίκων της Πάργας (στις εισαγωγικές στροφές το θέμα είναι τα δώρα των θεών προς τους ανθρώπους με κυριότερο το υψηλό φρόνημα, την ελευθεροφροσύνη). Το περιεχόμενο είναι
πατριωτικό και υμνητικό.

Λεξιλογικά

    τόνος: ο βαθμός έντασης ή ύψους ενός ήχου

διαπρεπής: ξεχωριστός, σημαντικός, εξαίρετος·

οι αθάνατοι: οι θεοί" ατίμητος: ανεκτίμητος"

ευσπλαγχνον στήθος: (συνεκδ.) ευσπλαχνία·

φρενών πτέρωμα: υψηλό φρόνημα·

 τα κρημνά του βίου: οι γκρεμοί (μεταφ.: οι δυσκολίες) της ζωής"

κλαγγή: οξεία και διαπεραστική κραυγή· κρότος από συγκρουόμενα όπλα'

λαγκάδι: στενή και δασωμένη κοιλάδα ανάμεσα σε βουνά'

υπερπετάξαντες: πετώντας ψηλά

 ηνία:χαλινάρια

διασυρόμενα: καθώς σέρνονται ορμητικά' αγλαός: λαμπρός.

Σχολιασμός του περιεχομένου

 Η επίκληση στη Λύρα Ποίηση

α. Το αίτημα προς τη Λύρα

 Στην πρώτη στροφή της ωδής ο ποιητής, καθώς διαλέγεται με τη Λύρα, ζητάει από αυτή να τεντώσει τις χορδές της σε υψηλούς μουσικούς τόνους, για να εναρμονιστεί ο ίδιος με αυτούς και να ψάλουν μαζί με σοβαρό και υψηλό ύφος τον ύμνο που ακολουθεί· ακόμα, της ζητάει να πάρει το εκτυφλωτικό φως της αστραπής, για να βρεθεί ο ποιητής μέσα στην έκλαμψη της έμπνευσης (λάβε αστραηήν) και στην έξαρση και γονιμότητα του νου (ήθος λάβε νοός). Και όλα αυτά είναι απαραίτητα, επειδή τη στιγμή αυτή ποιητής και Λύρα-Ποίηση υμνούν μια ένδοξη πράξη (υμνουμεν ένδοξον έργον)' πρέπει λοιπόν ο ύμνος να είναι υψηλός, σοβαρός και εμπνευσμένος, ώστε να φανεί αντάξιος της πράξης αυτής.

[ΕΡΓΑΣΙΑ 3]

■ Ο ποιητής από την αρχή της ωδής χρησιμοποιεί το β' ενικό πρόσωπο, καθώς απευθύνεται στην ποίηση, την οποία προσωποποιεί με το όνομα Λύρα (πρβ. τον όρο «λυρική ποίηση»). Παρουσιάζει λοιπόν τον εαυτό του να διαλέγεται με την Ποίηση, ζητ(όντας από αυτή να του δώσει την κατάλληλη έμπνευση. Έτσι, η πρώτη στροφή της ωδής μπορεί να συσχετιστεί με τα προοίμια των επών της αρχαίας ελληνικής ποίησης, στα οποία οι ποιητές επικαλούνταν τη Μούσα, για να τους στείλει την έμπνευση. Εκτός από την κλητική προσφώνηση, το πρόσωπο προς το οποίο απευθύνεται ο ποιητής, η Λύρα, δηλώνεται και με το β' γραμματικό πρόσωπο των ρημάτων δώσε, λάβε, λάβε.

 Στη συνέχεια ο ποιητής χρησιμοποιεί το α' πληθυντικό πρόσωπο, μέσα στο οποίο περιλαμβάνει τον εαυτό του και τη Λύρα-Ποίηση. Έτσι, παρουσιάζει το περιεχόμενο του ποιήματος ως απαύγασμα καθαρά ποιητικής έμπνευσης και ως αποτέλεσμα της συνεργασίας ποιητήΠοίησης. Αυτό το εύρημα δίνει και κάποια θεατρική διάσταση, καθώς παρουσιάζονται δύο πρόσωπα, που «διαλέ­γονται» και συνεργάζονται. Το α' πληθυντικό πρόσωπο υπάρχει στα ρήματα υμνούμεν, ιδώμεν και στην προσωπική αντωνυμία Ημείς. • Βέβαια, χρησιμοποιείται και το γ' γραμματικό πρόσωπο στα αφηγηματικά και στα περιγραφικά σημεία του ποιήματος.

2. Τα δώρα των θεών προς τους ανθρώπους

 Μετά την επίκληση της ΛύραςΠοίησης ο ποιητής αναφέρεται στις αξίεςιδιότητες που κοσμούν τους ανθρώπους και τις θεωρεί δώρα των θεών {οι αθάνατοι έδωσαν των ανθρώπων = οι θεοί έδωσαν στους ανθρώπους). Αυτά τα δώρα χαρα­κτηρίζονται διαπρεπή (= ξεχωριστά, σημαντικά, εξαίρετα) και ατίμητα {= ανε­κτίμητα) και είναι η αγάπη, η αρετή, το εύσπλαχνον στήθος (= η ευσπλαχνία, η συμπόνια) και το φρενών πτέρωμα (= το υψηλό φρόνημα, η ελευθεροφροσύνη, ο φιλελευθερισμός), όταν η τύχη φέρνει στη ζωή των ανθρώπων απότομα μεγάλες δυσκολίες.

[ΕΡΓΑΣΙΑ 1]

■Από αυτά τα λαμπρά {αγλαά) δώρα ο ποιητής αξιολογεί ως πολυτιμότερο την ελευθεροφροσύνη {φρενών πτέρωμα), γιατί αυτή είναι που έδωσε τη δύναμη στους Παργινούς να επιτελέσουν το ένδοξον έργον, να αντισταθούν δηλαδή στους κατακτητές και να μην τους επιτρέψουν να πάρουν την πόλη τους με τα όπλα. Το υψηλό ηθικό τους ανάστημα και το αδούλωτο φρόνημα τους αποκα­λύπτει και η ηρωική απόφαση τους να εγκαταλείψουν την πόλη (όταν οι Άγγλοι την παρέδωσαν στον Αλήπασα), για να μην υποδουλωθούν στους εχθρούς. Η αξιολόγηση αυτή των θεϊκών δώρων προς τους ανθρα>πους γίνεται στην τελευταία στροφή (στ') του αποσπάσματος, όπου «δοξολογείται» ως το αγλαότερον δώρο το ελεύθερο φρόνημα, που αποδίδεται τώρα με τη φράση ο νους οπού αποφεύγει την δονλωσύνην. ♦"

3. Η πλατιά παρομοίωση

[ΕΡΓΑΣΙΑ 2]

■ Στις στροφές δ' και ε' παρουσιάζει ο ποιητής μια πλατιά παρομοίωση, για να προβάλει το υψηλό φρόνημα που έδειξαν οι Παργινοί στη μεγάλη δοκιμασία τους. Αναλύοντας την παρομοίωση ως εκφραστικό μέσο, σύμφωνα με τα επικά πρότυπα, έχουμε:

1· το αναφορικό μέρος (την εικόνα), που εισάγεται εδώ με τη λέξη ως (όπως ο μεγαλόπρεπος αετός πετάει ψηλά και αφήνει τις οξείες και διαπεραστικές κραυγές του στα σύννεφα, στα βαθιά λαγκάδια, στους αφρούς των κυμάτων και στους βράχους)·

2. το δεικτικό μέρος (την αφήγηση), που εισάγεται εδώ με τη λέξη ομοίως (έτσι και εμείς πετώντας ψηλά ας δούμε μακριά πίσω μας τους οργισμένους (= ορμη­τικούς) τροχούς της άμαξας που φέρνει συμφορές, καθώς τη σέρνουν άλογα με

τυφλά χαλινάρια και την οδηγούν στον γκρεμό· και με αποκα)δικοποίηση του μεταφορικού λόγου: με την ίδια περηφάνια και το υψηλό φρόνημα, πετοίντας ψηλά ας αφήσουμε μακριά πίσω μας τη συμφορά που έφερε στη ζωή μας η τυφλή τύχη)·

3.  τον κοινό όρο ανάμεσα στην εικόνα και στην αφήγηση, ο οποίος είναι το
υψηλό φρόνημα (η περηφάνια, η αξιοπρέπεια, το ελεύθερο φρόνημα).

    Πέρα από την ανάλυση της πλατιάς παρομοίωσης έχουμε να παρατηρήσουμε
τα ακόλουθα:

α. Η παρομοίωση ξετυλίγεται σε τρία χρονικά στάδια, που είναι: α) το παρελθόν {νπερπετάξαντες), β) το παρόν {διασνρομένων) και το μέλλον {ιδ'ώμεν).

β. Οι εικόνες που συνθέτουν την παρομοίωση είναι μια οπτικοακουστική και κινητική, η οποία είναι και κυριολεκτική (ο αετός που πετάει ψηλά και αφήνει τις κραυγές του) και μια οπτική και κινητική, η οποία είναι μεταφορική (η άμαξα που την παρασέρνουν άλογα με τυφλά χαλινάρια και την οδηγούν στον γκρεμό).

γ. Η πλατιά αυτή εντυπωσιακή και παραστατικότατη επική παρομοίωση είναι ένας εντυπωσιακός ποιητικός τρόπος για να προβάλει ο ποιητής αυτό που αξιολογεί ως το πολυτιμότερο δώρο από όσα έδωσαν οι θεοί στους ανθρώπους, την ελευθεροφροσύνη. <6"

4. Στόχος του ποιητή

    Στόχος του ποιητή στο απόσπασμα της ωδής είναι να εξάρει το υψηλό και
ελεύθερο φρόνημα των Παργινών (για τους οποίους θα γίνει λόγος στη συνέ­
χεια της ωδής).

5. Γλωσσικές και υφολογικές παρατηρήσεις     

Όπως σε όλες τις ωδές του Κάλβου η γλώσσα είναι ιδιότυπη και φτιαχτή, μάλ­λον επιφανειακά αρχαιοπρεπής, και θεωρήθηκε αντιποιητική. Αυτή η ιδιοτυ­πία συνίσταται κυρίως στο ότι ο ποιητής χρησιμοποιεί πολλούς γραμματικούς τύπους και λέξεις της αρχαίας ελληνικής {σοβαρόν, νοός, πτέρωμα, της αμάξης, ημείς, υπερπετάξαντες, αγλαά κ.ά.), ενώ παράλληλα χρησιμοποιεί λέξεις και τύπους της νεοελληνικής {αφίνει, λαγκάδια).

      Ως προς το λεξιλόγιο, είναι αξιοπρόσεχτη η χρήση πολλών ουσιαστικών που εκφράζουν κυρίοις έννοιες υψηλές {ήθος, νοός, έργον, αγάπην, αρετήν, φρενών πτέρωμα κ.ά.), ενώ χρησιμοποιούνται με τρόπο πληθωρικό και επίθετα, που δίνουν ιδιαίτερες σημασιολογικές αποχρώσεις στα προσδιοριζόμενα ουσιαστι